Mekke Anlaşması TBMM Genel Kurulu’nda Görüşülecek Savunma Yükümlülüklerini Belirliyor
TBMM’de görüşülecek Mekke Anlaşması, ortak savunma yükümlülüklerini ve savunma sanayiinde iş birliğini belirliyor. Anlaşmanın detayları ve şartları…
Mekke’de imzalanan ve üç ülkeyi ‘Çekirdek Taraflar’ olarak tanımlayan ortak savunma anlaşması, TBMM Genel Kurulu’nda görüşülmek üzere gündeme alındı. Anlaşma, egemenlik, toprak bütünlüğü ve uluslararası hukuka saygı ilkeleri çerçevesinde taraflara müşterek savunma yükümlülüğü getiriyor.
Anlaşmanın 2. Maddesi, taraflardan herhangi birine yönelik dış kaynaklı bir silahlı saldırıyı veya askeri saldırganlığı, tüm taraflara yönelik bir saldırı olarak kabul ediyor. Birleşmiş Milletler Şartı’nın 51. maddesindeki ‘meşru müdafaa hakkı’ prensibine dayanan bu madde, saldırıya uğrayan ülkeye askeri imkanlar dahil tüm karşılıklı yardım olanaklarının derhal sağlanmasını öngörüyor.
Savunma Yardımı Şartları ve Süreci
Anlaşmadaki savunma yardımı hükmü, saldırı anında otomatik ve şartsız bir destek anlamına gelmiyor. Yardım sağlanabilmesi için öncelikle saldırıya uğrayan ülkenin talepte bulunması gerekiyor. Ardından üç ülkenin yapacağı objektif bir değerlendirme sonucunda desteğin kapsamı ve niteliği belirlenecek.
Kararların oy birliğiyle alınması esasına dayanan anlaşmada, askeri birlik gönderilmesi kararı Anayasa’nın 92. maddesi kapsamı dışında değerlendirilecek. Bu süreçte ‘oydaşma’ sağlanamaması durumunda herhangi bir karar alınamayacak.
Savunma Sanayiinde Ortaklık ve Teknoloji Transferi
Anlaşma, askeri iş birliğinin yanı sıra savunma sanayiinde de derin bir iş birliği öngörüyor. Taraflar, ortak üretim, Ar-Ge projeleri, uzman personel yetiştirme ve askeri sanayiyi destekleme konularında iş birliği yapacak. Ayrıca barış, savaş ve olağanüstü hallerde mühimmat, silah, yakıt ve yedek parça tedarikini kapsayan kapsamlı bir lojistik destek mekanizması kurulacak.
Anlaşmanın kurumsal yapısını oluşturmak amacıyla Dışişleri ve Savunma Bakanları ile Genelkurmay Başkanlarından oluşan ‘Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi’ kurulacak. Komite, dönüşümlü ev sahipliğiyle yılda en az iki kez toplanacak. Daimi sekretaryaya ise Suudi Arabistan ev sahipliği yapacak ve ilk Genel Sekreter Pakistan vatandaşı olacak.
Anlaşmanın 9. ve 13. maddeleri terörle mücadele ve istihbarat alanındaki iş birliğini düzenliyor. Taraflar, belirlenen güvenli kanallar üzerinden bilgi ve istihbarat paylaşımı yapacak. Gizlilik dereceli belgeler ‘bilmesi gereken’ prensibiyle korunacak ve üçüncü ülkelerle paylaşılamayacak.
Anlaşma, onay belgelerinin tevdi edilmesinin ardından süresiz olarak yürürlüğe girecek. Taraflar, anlaşmanın yürürlüğe girmesini takip eden ilk 10 yıl boyunca anlaşmadan ayrılamayacak. Bu sürenin ardından en az 3 ay önceden yazılı bildirimle çekilme hakkı kullanılabilecek.
Türkiye, Mekke Ortak Savunma Anlaşması ile barış diplomasisi çabasını taraf ülkelerle genişletmeyi hedefliyor. Anlaşma diğer ülkelere açık olsa da, yeni katılımlar ittifakın kurumsallaşma sürecinin tamamlanmasına ve belirlenen yapıların oluşmasına bağlı olacak.
Yorum Yap