Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 95. Yaşını Kutluyor

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), kuruluşunun 95. yıl dönümünü kutluyor. Birinci Dünya Savaşı sonrası bağımsız para politikaları belirleme eğilimi ve Kurtuluş Savaşı ile kazanılan siyasi bağımsızlığın ekonomik güçle pekiştirilmesi amacıyla kurulan TCMB’nin temelleri 1923 İzmir İktisat Kongresi’nde atıldı.

Kongrede milli bir devlet bankası kurulması fikri öne çıktı. 1927’de Maliye Bakanı Abdülhalik Renda’nın sunduğu kanun taslağı kabul edildi ve kuruluş sürecinde Hollanda Merkez Bankası Başkanı Dr. Gerard Vissering’den görüş alındı. Dr. Vissering, 1928’de Türkiye’ye gelerek ‘Türkiye’de Nakit İstikrarı ve Bir Merkezi İhraç Bankası Tesisi’ raporunu sundu.

Raporda, hükümete bağlı olmayan bağımsız bir merkez bankasının gerekliliği vurgulandı. Ardından davet edilen İtalyan uzman Kont Volpi de Türk lirası istikrarı için merkez bankası şartını belirtti. Lozan Üniversitesi’nden Prof. Leon Morf’un katkılarıyla hazırlanan Merkez Bankası yasa tasarısı, 11 Haziran 1930’da TBMM’de kabul edildi.

Tarihsel Gelişim ve Yasal Düzenlemeler

30 Haziran 1930’da Resmi Gazete’de yayımlanan 1715 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu ile kurulan TCMB, 3 Ekim 1931’de faaliyete başladı. Banknot matbaası 1955’te kuruldu ve banknotlar 1958’den itibaren Türkiye’de basılmaya başlandı. 1960’lı yıllarda planlı ekonomiye geçişle birlikte genişlemeci para politikaları izlendi.

14 Ocak 1970’te kabul edilen 1211 sayılı TCMB Kanunu, Bankanın yasal statüsünü, organizasyon yapısını ve görevlerini yeniden düzenledi. Anonim şirket statüsü korunan TCMB’nin sermayesi 15 milyon liradan 25 milyon liraya yükseltildi. Bu kanunla ‘Guvernörlük’ adı verilen Başkanlık Makamı oluşturuldu ve ilk başkan Naim Talu oldu.

1980’lerdeki ekonomik dönüşümle finansal serbestleşme süreci başladı. Para ve kur politikaları piyasa ekonomisiyle uyumlu hale getirildi. 1983’te altın ve döviz rezervlerini yönetme yetkisi TCMB’ye verildi. 1987’de açık piyasa işlemleri uygulamasına geçildi ve 1989’da Türk lirası konvertibl ilan edildi.

2001 krizi sonrası 25 Nisan 2001’de TCMB Kanunu’nda önemli değişiklikler yapıldı. Fiyat istikrarını sağlamak TCMB’nin temel amacı olarak tanımlandı ve Banka, para politikası araçlarını belirlemede araç bağımsızlığına kavuştu. Finansal istikrarı sağlamak ise destekleyici amaç olarak belirlendi.

2002’de enflasyon hedeflemesi rejimi uygulamasına geçildi. 1 Ocak 2005’te Türk lirasından 6 sıfır atılarak Yeni Türk Lirası tedavüle girdi. 2006’da açık enflasyon hedeflemesi rejimi uygulanmaya başlandı.

TCMB’nin hisse senetleri (A), (B), (C) ve (D) olmak üzere dört sınıfa ayrılmıştır. Sermayenin büyük kısmı Hazine’ye aittir. Banka, fiyat istikrarını sağlamak ve sürdürmek amacıyla çalışmalarına devam etmektedir.

Kuruluşundan bu yana 27 kişi TCMB Başkanı olarak görev yapmıştır. İlk başkan Selahattin Çam’dır. Güncel başkan ise Dr. Yaşar Fatih Karahan’dır.

• #TCMB
• #Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası